A. GENEL OLARAK

Tahkim yargılaması sonunda verilen hakem kararları her zaman hukuka uygun olmamaktadır. Bu kararların da bazı durumlarda kesin hükümsüz olması hatta yok hükmünde olması mümkündür. Bu sebeple tahkim yargılamasının sonunda verilen hakem kararının, devlet mahkemeleri tarafından denetlenmesinin sağlanması amacıyla bu kararlara karşı HMK m.439’da iptal davası hakkı tanınmıştır. 

B. TAHKİME ELVERİŞLİLİK ŞARTININ SAĞLANMAMASI VE KAMU DÜZENİNE AYKIRILIK

HMK kapsamındaki hakem kararları, verildikleri anda icra edilebilir hale gelmektedir. Bu sebeple mahkemeler, iptal davası açılmaması halinde, hakem kararı üzerinde herhangi bir denetim mekanizmasına sahip olamayacaklardır. Mahkemelerin aksine, tarafların ellerinde hakem kararlarının iptali davası açabilmek suretiyle denetim açısından bir imkan bulunmaktadır. Ancak bu imkanın; hakem kararına karşı iptal davası açılamadığı durumlarda nasıl telafi edilebileceği konusu önem arz etmektedir. Zira SÜRAL’ın belirttiği üzere devlet mahkemesi tarafından incelenmemiş ve hemen icra edilebilen bir hakem kararının tahkime elverişlilik şartını sağlamaması durumunda veya bu hakem kararının kamu düzenine aykırı olması durumunda ne olacağı konusunda doktrinde görüş birliği bulunmamaktadır. 

Bu sorunun çözümü için doktrinde farklı görüşler ileri sürülmüştür. Bir görüş bu hallerde verilen hakem kararının yok hükmünde olacağını belirtmektedir. Yok hükmünde olan kararlarınise hiçbir etki doğurmayacakları gibi, yok hükmünde olan kararın ortaya konması için tespit davası da açılamaz. Zira tespit davası açmak için hukuki yarar şartı sağlanmamaktadır. Bu noktadan hareketle de, aynı uyuşmazlığın yeniden dava edilebileceği ve böylece kamu düzenine aykırı hakem kararının işlenemez hale getirilebileceği savunulmaktadır.

Diğer bir görüş ise HMK Madde 302/4 hükmünün  hakem kararları için de kıyasen uygulanması gerektiğini ifade etmiştir. Ancak mahkeme burada sadece sürenin geçtiğini veya kararın onandığını dikkate almaktadır ve herhangi bir içerik incelemesi yapamamaktadır. Ayrıca da mahkeme örneğin kamu düzenine aykırılık görse bile artık kesinleşme şerhini vermeme gibi bir yetkisi olmayacaktır.

C. HAKEM KARARLARININ İPTALİ SEBEPLERİ

Tahkim yargılamasının sonunda verilen hakem kararının, devlet mahkemeleri tarafından denetlenmesinin sağlanması amacıyla bu kararlara karşı HMK m.439’da iptal davası hakkı tanınmıştır.

HMK Madde 439″da iptal sebepleri sayılmıştır. 

(1) Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. İptal davası, tahkim yerindeki mahkemede açılır; öncelikle ve ivedilikle görülür.

(2) a) Tahkim sözleşmesinin taraflarından birinin ehliyetsiz ya da tahkim sözleşmesinin geçersiz olduğu,

b) Hakem veya hakem kurulunun seçiminde, sözleşmede belirlenen veya bu Kısımda öngörülen usule uyulmadığı,

c) Kararın, tahkim süresi içinde verilmediği,

ç) Hakem veya hakem kurulunun, hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiği,

d) Hakem veya hakem kurulunun, tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği veya talebin tamamı hakkında karar vermediği ya da yetkisini aştığı,

e) Tahkim yargılamasının, usul açısından sözleşmede veya bu yönde bir sözleşme bulunmaması hâlinde, bu Kısımda yer alan hükümlere uygun olarak yürütülmediği ve bu durumun kararın esasına etkili olduğu,

f) Tarafların eşitliği ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmediği,

g) Hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığı,

ğ) Kararın kamu düzenine aykırı olduğu, tespit edilirse, 

hakem kararları iptal edilebilir.

Bu sebeplerin varlığı halinde hukukun genel ilkeleri ve Türk hukukundaki hükümsüzlük sebepleri dikkate alındığında HMK”daki iptal sebepleri ile benzerlik gösterdiği görülmektedir. Aslında iptal sebeplerinden birinin varlığı halinde hakem kararının hükümsüz olduğundan söz edilebilirse de tarafların bu yönde bir başvurusu olmadan hükümsüzlüğün resen dikkate alınmayacağı da belirtilmektedir.

Hakem seçiminde usulsüzlük olması, hakemlerin yetkileri hakkında yanlış karar vermesi veya yetkilerini aşması ya da istemin tamamı hakkında karar vermemesi, tahkim usulüne aykırılık, taraflara eşit davranılmaması ve kararın kamu düzenine aykırı olması hallerinde taraflar yeniden tahkim yoluna başvurabilir. 

Ancak, uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması, taraflardan birinin ehliyetsiz olması veya başka bir nedenle tahkim anlaşmasının geçersiz olması ve hakem kararının tahkim süresi içinde verilmemesi hallerinde tarafların yeniden tahkime başvurmaları mümkün olmaz; yetkili mahkemeye başvurmaları gerekir. Bu hallerde verilmiş olan hakem kararları yok hükmündedir.

The post Hakem Kararlarının Yokluk ve Hükümsüzlük Halleri first appeared on Aykut Hukuk Danışmanlık.

A. GENEL OLARAK

Tahkim, mevzuatın izin verdiği hallerde, bir hak üzerinde uyuşmazlığa düşen tarafların aralarında anlaşarak söz konusu uyuşmazlığın çözümünü mahkemeler yerine hakem adı verilen özel kişilere bırakmaları ve uyuşmazlığın hakemler tarafından kesin ve bağlayıcı şekilde çözülmesidir. Bir uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenebilmesi için iki şartın aynı anda gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Bu şartlardan ilki, uyuşmazlığın tahkime elverişli olması, ikincisi ise tarafların aralarındaki uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi konusunda anlaşmalarıdır.

B. TAHKİM ÇEŞİTLERİ

Uyuşmazlığın yabancı unsur içerip içermemesine göre tahkim, ulusal tahkim ve uluslararası tahkim olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. 

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)’nun 407 nci maddesi ulusal tahkimin uygulama alanını belirlemiştir. Hükme göre HMK’da yer alan ulusal tahkime dair hükümler, 21 Haziran 2001 tarihli ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun tanımladığı anlamda yabancılık unsuru içermeyen ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği uyuşmazlıklar hakkında uygulanmaktadır.

Uluslararası tahkim, yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkların hakem veya hakem heyeti tarafından çözümlendiği alternatif bir çözüm yöntemidir. Uluslararası tahkim, rızaya dayalı ve bağlayıcı bir uyuşmazlık çözüm yoludur. 

Uluslararası tahkim süreçleri, örgütlenme şekli bakımından ad hoc tahkim ve kurumsal tahkim olmak üzere iki grupta incelenmektedir. 

Tarafların herhangi bir tahkim kurumuna tabi olmaksızın hakem veya hakem heyetini oluşturdukları ve tahkim usulünü belirledikleri tahkim türü olan ad hoc tahkimde, hakem veya hakem heyeti, tarafların anlaşmasıyla ve sadece o taraflar arasındaki somut uyuşmazlığı çözmek için geçici olarak belirlenir.

Kurumsal tahkimde tahkim yargılamasının gerçekleşeceği kurumun önceden hazırlanmış yargılama kuralları bulunmaktadır. Tahkim yargılaması bakımından, aksi taraf iradeleriyle belirlenmediği müddetçe, söz konusu tahkim kurumu kuralları uygulama alanı bulacaktır. Buna göre bir tahkim kurumunun organizasyonuna tabi bir şekilde ve bu kurumun tahkim kurallarına göre yürütülecek tahkime kurumsal tahkim adı verilmektedir.

Mal veya hizmet ticaretiyle uğraşan tacirler (veya tacir gibi hareket eden devlet/devlet kuruluşları) arasındaki uyuşmazlıkların çözümüne yönelik tahkim yargılamasına “ticari tahkim” adı verilmektedir.

Yatırım tahkiminde, uyuşmazlığın taraflarından birisi yabancı yatırımcı iken, diğeri ev sahibi devlettir. Yatırım tahkimine konu uyuşmazlıklarda devlet, yatırımcının aksine, bir özel hukuk kişisi veya tacir gibi değil, bilakis üstün kamu gücüne sahip, egemen bir devlet sıfatıyla hareket etmektedir. Bu tahkim türü, yabancı yatırımcı ile ev sahibi devlet arasındaki yatırım uyuşmazlıklarının çözümü için başvurulan bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olup “yatırım tahkimi” olarak adlandırılmaktadır. 

Alternatif bir uyuşmazlık çözüm yolu olan tahkim esas olarak ihtiyari nitelikte olmakla birlikte, kanun koyucu bazı uyuşmazlıklar bakımından tahkim yoluna başvurulmasını bir zorunluluk olarak öngörmüştür. Bu bakımdan tahkim ihtiyari ve zorunlu tahkim olarak iki grupta incelenebilir.

The post Tahkim Çeşitleri first appeared on Aykut Hukuk Danışmanlık.